Kroki konieczne do rozwinięcie Chuszu

Aby nasze wnętrze mogło zbliżyć się do osiągnięcia wymaganego chuszu, należy pracować nad następującymi sprawami i dążyć do ich udoskonalenia:

1. Pełna świadomość lub obecność umysłu w trakcie wykonywania modlitwy.

Oznacza to opróżnienie serca ze wszystkiego poza wspomnieniem Allaha. Można to osiągnąć jedynie poprzez kontrolowanie serca, aby stało się ono świadome, przytomne, skoncentrowane jedynie na tym, na czym chce jego właściciel.

Wielu ludzi zupełnie nie zdaje sobie sprawy, że stan serca ma bezpośredni związek z zamiarami jego właściciela, które określone są w oparciu o to, co ten wie i robi. Serce będzie się zajmować tylko tymi dwiema rzeczami. Wnioskujemy więc, że serce będzie świadome w modlitwie, jeśli jego właściciel będzie świadom swego zamiaru. Dlatego każdy powinien pracować, by jak najwięcej dowiedzieć się o swym celu i móc go właściwie spełnić.

Jeśli dla człowieka ważny jest ten świat i rzeczy z nim związane, i całą uwagę koncentruje na nich, to właśnie (i jedynie) tym będzie wypełnione jego serce. Świadomość Allaha będzie rzeczą bardzo trudną dla serca takiej osoby. Człowiek dotknięty taką przypadłością może wyzbyć się swej wady jedynie poprzez obranie za cel Allaha i Jego zadowolenia. Musi się to dla niego stać troską najwyższej wagi, by serce mogło zgodnie z obranym celem podążyć.

Inną rzeczą, która może pomóc w wyklarowaniu celu, jest właściwe zrozumienie życia doczesnego. Powinniśmy zastanowić się, co Allah mówi o tym stanie materialnym, ponieważ On zna go lepiej niż ktokolwiek inny. Bo przecież, czyż to nie On jest jego Stwórcą? Starajmy się zrozumieć, co Allah radzi w odniesieniu do tego, jaki powinien być nasz stosunek do świata, w którym żyjemy. Słowa Allaha i Jego Wysłannika wyjaśniają to. Allah Wychwalony informuje nas o tym, że:

a. życie doczesne jest zabawą i używaniem:

[Koran 6:32] {Życie tego świata jest jedynie grą i zabawą. A siedziba życia ostatecznego jest o wiele lepsza dla tych, którzy są bogobojni. Czyż nie pojmujecie?};

b. życie na tym świecie jest mirażem:

[Koran 3:185] {Każda dusza zakosztuje śmierci. I dopiero w Dniu Zmartwychwstania zostaniecie w pełni wynagrodzeni. A ten, kto zostanie odsunięty od Ognia i wprowadzony do Ogrodu, ten zaprawdę odniósł triumf. A życie tego świata to tylko złudne używanie}.

Słowa Wysłannika  również jasno porównują to życie do życia przyszłego. Dżabir ibn Abdullah przekazał, że pewnego razu Wysłannik Allaha szedł przez targ. Ludzie gromadzili się po obu stronach Proroka. Nagle natknął się na zdechłą kozę o bardzo krótkich uszach i pochwyciwszy ją, rzekł: „Kto z was chciałby ją za jednego dirhama?”. Oni powiedzieli: „Nie chcielibyśmy tego nawet za darmo, bo na nic nam się nie zda”. On powiedział: „Kto chciałby ją za darmo?”. Oni odparli: „Na Allaha, (nie chcielibyśmy jej za darmo) nawet gdyby była żywa, bo jej uszy są takie krótkie; a na dodatek jest zdechła”. Na to Wysłannik  rzekł: „Na Allaha, ten świat (życie doczesne) jest jeszcze bardziej nieistotny w oczach Allaha niż ta koza w waszych”. [Muslim]

Jeśli ktoś nabierze pełnego przekonania co do powyższego – a nie ma powodów, by tak się nie stało, gdyż są to słowa Allaha i Jego Wysłannika  – będzie mu wtedy bardzo łatwo obrać życie przyszłe za najwyższy cel życia doczesnego. Wszystkie inne cele i zamiary staną się wówczas nieistotne i podrzędne w stosunku do tego najważniejszego.

Stanie się tak, ponieważ najskuteczniejszym sposobem usunięcia myśli zaprzątających serce, jest usunięcie tego, co je prowokuje. Serce będzie krążyć wokół rzeczy, do których przywiązany jest jego właściciel, aż w końcu zacznie je miłować. Stąd ten, kto rozwinął w sobie silną miłość do kogoś lub czegoś innego niż Allah i życie przyszłe, nigdy nie uwolni się od rozproszenia myśli podczas modlitwy.

W związku z powyższym, aby modlitwa mogła przynieść należytą korzyść, człowiek musi uczynić Allaha swą pierwszą miłością i najważniejszą osobą w życiu. Sam Allah podkreśla to w następującym wersecie:

[Koran 9:24] {Powiedz (Muhammadzie): Jeśli wasi ojcowie, wasi synowie, wasi bracia, wasze żony i wasz ród, i majątki, które zdobyliście, i handel, o którego zastój się obawiacie, i mieszkania, w których znajdujecie upodobanie, są wam milsze niż Allah i Jego Wysłannik oraz zmaganie się (dżihad) na Jego drodze – to oczekujcie, aż przyjdzie Allah ze Swym rozkazem. Allah nie prowadzi drogą prostą fasiqin (bezbożnych, nieposłusznych buntowników)}.

2. Rozumienie tego, co się mówi podczas modlitwy

Aspekt ten ma ogromne znaczenie, szczególnie w rozwoju pokory i świadomości podczas odprawiania modlitwy. Trzeba dołożyć starań, aby każde zdanie wypowiadane w jej trakcie było w pełni rozumiane, tzn. modlący się powinien rozumieć zarówno znaczenia słów, jak również rządzące nimi zasady. Następnym etapem będzie zgłębienie znaczeń i rozkoszowanie się nimi w trakcie recytacji. To znacznie przyczyni się do poprawienia koncentracji, jeśli Allah zechce.

3. Odczuwanie w sercu Majestatu Allaha w trakcie modlitwy

Rozumienie recytowanych słów, jak wyjaśniliśmy wyżej, pomaga nie tylko w rozwinięciu świadomości niezbędnej w modlitwie, lecz również w odczuciu Majestatu Allaha w sercu Jego sługi. Stanie się tak, jeśli sługa Allaha nabierze mocnego, jasnego przekonania o dwóch rzeczach:

a. Allah jest Największy. On jest władcą i właścicielem wszystkiego i to On ma moc, aby uczynić wszystko, cokolwiek zechce, i że jeśli Allah chciałby go zniszczyć, sługa nie może na to nic poradzić. Jeśli człowiek zda sobie z tego całkowicie sprawę i w to wierzy, to powinno zmusić jego serce do uhonorowania Allaha;

b. gdyby został pozostawiony przez Pana i Stworzyciela samemu sobie i własnym żądzom, bez miłosierdzia i wskazówki, nie byłoby mu lepiej ‐ wręcz przeciwnie, stałby się gorszy od zwierząt.

Allah mówi:
[Koran 25:44] {Oni są jak bydło; nie, oni jeszcze bardziej zbłądzili z drogi!}.
Te dwa fakty połączone ze sobą powinny sprawić, że serce przyjmie stan, w którym poczuje Majestat Allaha podczas modlitwy.

4. Strach przed Allahem (taqła) i wynikająca z niego cześć

W rzeczywistości, cześć, jaką sługa oddaje swemu Panu, jest objawie bojaźni przed Allahem. Ma to miejsce wraz z nabraniem świadomości Jego Wielkości i Majestatu.

To właśnie lęk (taqła) powstrzymuje sługę od nieposłuszeństwa i zmusza do oddawania czci Jego Panu. Kiedy zaś brak obawy w sercu sługi, staje się on niedbały i łatwo przychodzi mu popełnianie grzechów. Z drugiej strony należy zaznaczyć, że ekstremalny strach wywołuje poczucie beznadziejności i rozpacz, dlatego należy podążać pośrednią ścieżką, odczuwając jednocześnie strach przed karą Allaha i nadzieję na Jego Miłosierdzie.

Bojaźń przed Allahem czasami wynika ze znajomości Jego i Jego Imion i Atrybutów, oraz świadomości, że może zrobić, cokolwiek zechce. Gdyby chciał zniszczyć wszystko, nie zmniejszyłoby to Jego królestwa. Wysłannik Allaha  powiedział, że Allah Wszechpotężny rzekł:

„… I gdybym dał wszystkim to, o co proszą, nie pomniejszyłoby to tego, co posiadam nawet na miarę, na jaką igła pomniejsza morze, kiedy się ją do niego włoży…” [Muslim]

Strach przed Allahem można również rozwinąć poprzez uzmysłowienie sobie własnych grzechów. Może on być wynikiem połączenia obydwu tych rzeczy, tzn. świadomości własnych grzechów ze świadomością Chwały i Majestatu Allaha.

Taqła sługi jest proporcjonalna do znajomości cech Allaha, stąd, jeśli ona wzrośnie, to samo stanie się ze strachem, o czym jasno poinformował nas Allah w Koranie:

[Koran 35:28] {Jedynie ci, spośród Jego sług, którzy posiadają wiedzę, obawiają się Allaha}.

Rozwój bogobojności powinien pomóc słudze okazywać cześć jego Panu w modlitwach i w innych działaniach. Jeśli zaś chodzi o nadzieję na nagrodę Allaha i Jego wybaczenie grzechów, On rzekł:

[Koran 39:53] {Powiedz: „O moi słudzy, którzy wykroczyliście przeciw samym sobie, nie traćcie nadziei na miłosierdzie Allaha. Zaprawdę, Allah przebacza wszystkie grzechy}.

Nadzieja na wybaczenie Allaha i na to, że nagrodzi dobre uczynki jest czymś, nad czym trzeba pracować. Nie rodzi się ona z bezczynności i liczenia na Miłosierdzie Allaha – jak to dziś czyni wielu grzesznych muzułmanów. Można ją wykształcić, jeśli spełnione zostaną trzy warunki:

1. Nadanie wagi temu, na co ma się nadzieje, gdyż to uczyni nam drogimi rzeczy, o które walczymy.
2. Obawa przed utratą tego, na co ma się nadzieję.
3. Usilne dążenie do zrealizowania nadziei.

Jeśli brakuje któregokolwiek z tych czynników ‐ nie jest to nadzieja, lecz pobożne życzenia. Ktoś, kto ma prawdziwą nadzieję, obawia się, kiedy walczy o jej przedmiot; spieszy się z obawy, że mógłby go stracić.

[Koran 2:218] {Zaprawdę ci, którzy uwierzyli i wyemigrowali i zmagali się na drodze Allaha – oni spodziewają się miłosierdzia Allaha…}.

Wysłannik Allaha również podkreślił potrzebę walki o to, na co ma się nadzieję, tymi słowy:

„Ten, kto boi się być zniszczonym przez wroga, wyrusza wczesną nocą, a ktokolwiek wcześnie wyrusza, osiąga swój cel. Strzeżcie się! Zaiste skarby Allaha są niezwykle cenne. Zważajcie! Skarbem Allaha jest Raj” [at‐Tirmizi i al‐Hakim].

Nadzieja i strach zawsze idą ze sobą w parze, ponieważ obydwa wynikają ze świadomości prawdziwej natury sługi Allaha. Wie, że jest niezdolny, całkowicie zależny od Allaha, i że nie jest w stanie przeżyć w tym życiu lub w następnym, jeśli Allah nie okaże mu Swego miłosierdzia wobec wszystkich jego niedociągnięć. Jahja bin Muaz powiedział: „Każdy zły uczynek, jaki popełnił wierzący, ma dwa następstwa: strach przed Jego (Allaha) karą i nadzieja na Jego przebaczenie”.

Dlatego to prawdziwa nadzieja prowadzi i zachęca człowieka do posłuszeństwa Allahowi i powstrzymuje go od rzeczy przeciwnej. Z drugiej strony, człowiek którego nadzieje prowadzą do bezczynności i uwikłania w zło, żyje w kłamstwie i na końcu poniesie stratę. Rozwijanie nadziei na miłosierdzie Allaha to postawa, która może dać piękne owoce w naszej modlitwie.

5. Uczucie wstydu i małości w obliczu Allaha

Uczucie to wynika ze świadomości słabości i nieustannego grzeszenia, oraz tego, że Allah o tym wie. Ten stan umysłu można osiągnąć, jeśli uprzytomnimy sobie następujące rzeczy i zaczniemy nad nimi pracować:

– Jesteśmy słabi, ograniczeni i bez przerwy grzeszymy. Wysłannik Allaha powiedział:

„Syn Adama (człowiek) ciągle grzeszy, a najlepszym z nich jest ten, który nawraca się do Allaha w skrusze” [Ibn Madża, at‐Tirmizi, Ahmad].

Naszą małość uwydatnia fakt, że jesteśmy całkowicie zależni od Allaha, podczas gdy On nas nie potrzebuje ani nie jest zależny od nikogo, ani od niczego. Allah pięknie to opisał w jednym ze świętych hadisów (qudsi). Wysłannik Allaha powiedział, że Potężny Allah rzekł: „Moi słudzy! Gdyby pierwszy i ostatni z was, ludzi i dżinów, wstali w jednym miejscu i poprosili Mnie, a Ja dałbym każdemu to, o co poprosił, nie zmniejszyłoby to tego, co posiadam nawet na miarę, na jaką igła pomniejsza morze, kiedy się ją do niego włoży…” [fragment hadisu z „Sahih” Muslima].

-Kiedy czcimy Allaha nasza szczerość wobec Niego jest wielce niedoskonała.

– Należy zrozumieć, że praktycznie nigdy nie będziemy w stanie czcić Allaha jak należy. Ibn Abbas powiedział: „Dwa rakaty wykonane świadomie mają więcej korzyści niż spędzenie całej nocy na modlitwie z nieuważnym sercem”.
Uprzytomnienie sobie tego wszystkiego powinno wzbudzić w nas uczucie wielkiego wstydu przed Allahem i pomóc nam ukorzyć się przed Nim.

6. Inne użyteczne wskazówki

Jak już wspomnieliśmy wcześniej, prawdziwy wierzący musi zrobić, co w jego mocy, by miłować Allaha ponad wszystkich i wszystko inne. Musi z uporem pracować, by zaświadczać o Jego Chwale, obawiać się Go, żywić nadzieję na Jego miłosierdzie oraz stawać przed Nim pełen wstydu za siebie. Powinien wiedzieć, że w rzeczywistości jest słaby, posiada liczne ograniczenia i nieustannie popełnia błedy. Świadomość tego wszystkiego pomaga ukorzyć się przed Allahem i jest to najlepsza rzecz, jaką wierny może osiągnąć.

Niezważanie na wyżej wymienione zachowania prowadzi umysł do stanu niedbałości i samozadowolenia, a cechy te znajdą odzwierciedlenie również w modlitwie, stąd muzułmanin będzie w niej niedbały, nieskoncentrowany i pochłonięty przypadkowymi myślami.

Lekiem na to może być odsunięcie owych myśli, co przyniesie chwilową ulgę. Niemniej jednak, jeśli człowiek pilnie pracuje, by wyplenić chwasty, które zakorzeniły się w sercu – ozdrowieje całkowicie. Należy tego dokonać na dwóch płaszczyznach: zewnętrznej i wewnętrznej.

1. Strona zewnętrzna

Największy wpływ na serce ma to, co widzą oczy i słyszą uszy. Rzeczy te zostawiają po sobie ślad i ostatecznie określają przedmiot, na którym skupi się serce. Mogą nim być myśli, z których zrodzą się kolejne. Ponieważ biorą one swoje korzenie we wzroku i słuchu, stąd aby móc skoncentrować umysł na tym, co przyniesie nam korzyść w modlitwie, należy starać się kontrolować, na co się patrzy i czego się słucha.
Allah mówi na temat spuszczania spojrzenia:

[Koran 24:30] {Powiedz wierzącym (mężczyznom), niech spuszczają skromnie spojrzenia i zachowują wstrzemięźliwość (części prywatnych przed nielegalnym stosunkiem seksualnym); to jest dla nich przyzwoitsze (czystsze)…}.

Muzułmanin powinien również usunąć ze swojego otoczenia wszystko, co mogłoby go rozproszyć. W tym celu można modlić się naprzeciw ściany, na odległość wystarczającą do wybicia pokłonu czołem (sadżda), unikać modlitwy na ulicach, w dekorowanych pomieszczeniach lub w takich, gdzie są rzeczy mogące zakłócać uwagę, jak muzyka, czy dzieci. Właśnie z tego powodu rzeczą niezalecaną w islamie jest przesadne dekorowanie meczetów.
Kontrola nad tymi zewnętrznymi czynnikami nie jest aż tak trudna. Niewielki wysiłek włożony w nią pomoże nam, z łaski Allaha, osiągnąć lepsze skupienie w modlitwie.

2. Strona wewnętrzna

Nad tym aspektem dużo trudniej jest zapanować w porównaniu do poprzedniego, przede wszystkim ze względu na fakt, że myśli nie ograniczają się do jednego przedmiotu. Krążą one po głowie od jednej rzeczy do drugiej. Nawet jeśli spróbujemy ignorować jedną myśl, która nas rozprasza, inna zajmuje jej miejsce.

Na domiar złego, szatan – najgroźniejszy wróg człowieka – jest niezwykle zazdrosny o każdego, kto bije pokłon, ponieważ został wygnany z Raju za odmowę wykonania pokłonu. Dlatego też pilnie pracuje nad odciągnięciem uwagi każdego modlącego i użyje każdej możliwej strategii, by pomóc sercu w wędrówce na oślep. Czy to nie właśnie w modlitwie nagle przypominasz sobie rzeczy, które zgubiłeś?

Remedium stanowi skupienie na znaczeniu recytowanych słów i uczynienie ich jedynymi myślami, jakimi zajmuje się serce. Pomóc może przygotowanie umysłu przed rozpoczęciem modlitwy poprzez koncentrację na tym, przed Kim będziemy stać i wyobrażenie sobie, że stoimy w Dniu Sądu przed naszym Panem, czekając na jego osąd. Powinniśmy również starać przekonać siebie samych, że to może być ostatnia, pożegnalna modlitwa, jak powiedział Wysłannik Allaha :

„Odmawiajcie ostatnią (pożegnalną) modlitwę, jakbyście Go widzieli…” [Tarabani, Ibn Madża, Ahmad].

Celem modlitwy powinno być to, co Sam Allah nim uczynił w słowach:

[Koran 20:14] {i odprawiaj modlitwę, aby Mnie wspominać}.

Z tego nakazu jasno wynika, że musimy odprawiać modlitwę dla wspomnienia Allaha i robić to bez roztargnienia i niedbalstwa, co zostało podkreślone w słowach Allaha ganiących niedbalstwo:

[Koran 7:205] {I nie bądź spośród niedbałych}.

Autor